Warning: curl_setopt() function.curl-setopt: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /home/wikipedie/domains/samochodziki.info/public_html/tresc.php on line 273
Autosan H9
| Autosan H9 | |
 |
|
| Producent | SFA Autosan/Autosan S.A. |
| Premiera | 1968 |
| Okres produkcji | 1973-2006 |
| Miejsce produkcji |  Polska, Sanok |
| Poprzednik | San H100 |
| Następca | Autosan H10 Autosan A0909L "Tramp" |
| Typy nadwozia | Autobus członowy klasy midi |
| Układ drzwi | 1-0-1 2-0-2 |
| Liczba drzwi | 2 |
| Silniki | 6CT107 |
| Skrzynia biegów | S5-45 ZF S5-14 |
| Liczba przełożeń | 5 |
| Długość | 9310 mm 10000 mm |
| Szerokość | 2500 mm |
| Wysokość | 2990 mm 3150 mm |
| Masa własna | 7700 kg 8400 kg |
| Masa całkowita | 12500 kg |
| Rozstaw osi | 4000 mm 4700 mm |
| Informacje dodatkowe | |
| ABS | Brak |
| ASR | Brak |
| EBS | Brak |
| ESP | Brak |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Autosan H9 – seria autobusów lokalnych i międzymiastowych produkowanych niegdyś w Sanockiej Fabryce Autobusów (SFA), a potem w zakładach Autosan S.A. w Sanoku w latach 1973-2001. Nieliczne egzemplarze produkowano jeszcze do 2006 roku.
Spis treści |
edytuj Historia modelu
edytuj Geneza
Pierwsze prace nad stworzeniem nowego autobusu, następcy dla Sana H100, podjęto w 1967 roku. H100 był modelem przestarzałym, traktowanym jako przejściowe rozwiązanie dla Sanockiej Fabryki Autobusów[1]. W założeniu nowy pojazd miał być autobusem średniej pojemności z silnikiem usytuowanym za tylną osią. Planowano także, by całkowita długość nadwozia była nieznacznie większa niż w przypadku Sana H100[1].
edytuj Sanos A9
Po nawiązaniu współpracy z jugosłowiańską firmą "Karoserija – 11 Oktomvri" ze Skopje (obecnie Macedonia) zbudowano 15 egzemplarzy próbnych 9-metrowego autobusu w wersji miejskiej i międzymiastowej. Prototyp nazwano Sanos A9, mógł on pomieścić na miejscach siedzących 38 pasażerów[1]. Do jego napędu użyto 125-konnego silnika wysokoprężnego SW400 produkowanego na licencji firmy British Leyland w Polsce w WSW Andoria w Andrychowie. Umieszczony był on wzdłużnie za tylną osią, pozwoliło to na wygospodarowanie przestrzeni pod podłogą na luki bagażowe[1]. Prototyp posiadał nadwozie typu wagonowego oparte na ramowej konstrukcji połączonej z kratownicowym szkieletem[1]. Autobus miał trafić do produkcji seryjnej w roku 1969[1].
edytuj Sanok 09
Od 1968 roku niezależnie pracowano w SFA nad własnym autobusem. W pracach brali udział konstruktorzy: Sanockiej Fabryki Autobusów, Politechniki Krakowskiej, Przemysłowego Instytutu Motoryzacji oraz Wojskowej Akademii Technicznej[1]. Nowy pojazd opracowywano pod nazwą Sanok 09. Pojazd ten pod względem konstrukcyjnym podobny był do Sanosa A9, posiadał ramową konstrukcję z kratownicowym szkieletem nadwozia, którego poszycie wykonano z blach stalowych[1]. Wyposażono go w licencyjny silnik Leyland SW400 o mocy maksymalnej 125 KM przy 2400 obr./min oraz pięciostopniową skrzynię biegów o oznaczeniu S5-45[1]. Pozwalało to rozpędzać ten pojazd, o masie własnej 7300 kg, do prędkości 80 km/h. Przy konstruowaniu autobusu wykorzystano część podzespołów z samochodu Star 200[1]. W przednim zawieszeniu wykorzystano sztywną belkę zawieszoną na podwójnych resorach piórowych. Za tłumienie drgań odpowiadały amortyzatory hydrauliczne[1]. Autobus wyposażono w hydrauliczny układ hamulcowy ze wspomaganiem nadciśnieniowym oraz w hamulec silnikowy. Hamulec pomocniczy działał na koła osi tylnej[1].
Prototyp powstał w dwóch wersjach, międzymiastowej oraz turystycznej. W porównaniu z Sanem H100, Sanok 09 oferował podróżującym o wiele wyższy poziom komfortu, jego podniesienie było możliwe dzięki opcjonalnej klimatyzacji, fotelom lotniczym czy też dobrze wyciszonemu wnętrzu. Klamkowe drzwi zamontowano w układzie 1-0-1, dodatkowo kierowca miał do dyspozycji drzwi z lewej strony pojazdu. Ostatecznie zdecydowano się na wybór polskiego Sanoka 09 i jego dalszy rozwój[1].
edytuj Autosan H9-01/02/03/04/15
W późniejszym czasie zwiększono całkowitą długość nadwozia do 9300 mm, pozwoliło to na zwiększenie pojemności pasażerskiej do 48 osób (36+2 na miejscach siedzących, 10 na stojących). Zdecydowano się także na montaż krajowego silnika 6c107 o mocy 138 koni mechanicznych, opcjonalnie starachowickiego S359 o mocy 150 KM. Poddano modernizacjom układ hamulcowy – po zmianach sterowany był pneumatycznie. Zmieniono także kształt nadwozia, linia dachu otrzymała charakterystyczne załamanie nad przednim oknem. W pasie nadokiennym zamontowano dodatkowe szyby. Zmieniono nazwę prototypu na Autosan H9[1].
Początkowo zaprezentowano następujące odmiany:
- Autosan H9-01 – wersja międzymiastowa, silnik S359
- Autosan H9-02 – wersja turystyczna, silnik S359
- Autosan H9-03 – wersja międzymiastowa, silnik 6C107
- Autosan H9-04 – wersja turystyczna, silnik 6C107
- Autosan H9-15 – wersja turystyczna wyposażona w mikrofon, głośniki oraz radio, silnik 6C107
Wersje turystyczne były wyposażone lepiej od międzymiastowych, wyposażone były one w fotele lotnicze, przez co zapewniały wyższy poziom komfortu podróży. W roku 1970 zbudowano w Sanockiej Fabryce Autobusów serię informacyjną złożoną z 20 egzemplarzy, w następnym roku z kolejnych 30. Prototypowe autobusy przekazano do kursów na regularnych liniach PKS[1].
Produkcję seryjną nowego modelu uruchomiono pod koniec 1973 roku, dostępne były dwie wersje: turystyczna oraz międzymiastowa. Pojazd ten wyposażony był w silnik Star S359 o mocy maksymalnej 150 KM lub Andoria 6C107 o mocy maksymalnej 138 KM. Obydwie jednostki zblokowane były z 5-biegową manualną skrzynią biegów S5-45. Na tle ówczesnej konkurencji H9 wyróżniał się wysokim poziomem zabezpieczenia antykorozyjnego. W tym samym roku konstrukcja została nagrodzona tytułem Mistrza Techniki Rzeszowszczyzny, rok później twórcy Autosana H9 zostali odznaczeni I Nagrodą Zarządu Wojewódzkiego NOT[1].
edytuj Autosan H9-33/35
W 1975 roku skierowano do produkcji odmiany miejskie tego autobusu o oznaczeniu H9-33 (silnik S359) oraz H9-35 (silnik 6C107).
edytuj Autosan H9-20/21
6 marca 1980 roku rozpoczęto produkcję zmodernizowanego oraz wydłużonego w stosunku do starszych odmian o 690 mm modelu H9-20 (wersja turystyczna) oraz H9-21 (odmiana międzymiastowa). Do napędu pojazdu zastosowano zmodernizowaną jednostkę napędowa Andoria 6CT107/A3 o mocy maksymalnej 150 KM, która od 1981 roku stanowiła również źródło napędu autobusu H9-35. W 1992 roku skierowano do produkcji odmiany H9-20.41 oraz H9-21.41, w których zrezygnowano ze stosowania mostu napędowego oraz przedniej osi marki Star na rzecz produktów FON Radomsko.
W 1997 roku nawiązana została między Autosanem a rosyjskim producentem autobusów firmą PAZ współpraca, której wynikiem było wyprodukowanie na podwoziu modelu H9-20/21 z silnikiem Cummins B5.9-180-10 o mocy maksymalnej 180 KM, serii 10 metrowych autobusów miejskich PAZ-4223. Produkcję autobusów na polskim podwoziu została zakończona w 2000 roku.
W 1999 roku w ofercie pojawił się szkolny autobus Autosan H9-21.41S "Kleks", w którym zastosowano 42 twarde siedzenia pasażerskie, sygnał ostrzegawczy informujący o otwarciu tylnych drzwi oraz przednie dwupłatowe drzwi (od 2000 roku jednopłatowe) sterowane pneumatycznie. Drzwi tego typu w odmianie międzymiastowej były wyposażeniem dodatkowym.
W roku 2004 zakończono produkcję autobusów serii H9. Ostatnia wyprodukowana partia otrzymała ścianę przodu i tyłu z innego modelu autobusu – A0909L – model ten oznaczono symbolem "H9-21/A09". Według innych źródeł ostatnie 4 sztuki tej serii wykonano w 2005 roku dla trzech odbiorców. W 2006 roku wznowiono produkcję modeli "H9-21/A09". Wyprodukowano 30 egzemplarzy dla Veolia Transport Polska z silnikiem Andoria 6CT107-3 Euro-2 o mocy maksymalnej 170 KM. Pojazdy te nie spełniały norm czystości spalin, jednak ich rejestracja była możliwa dzięki specjalnej decyzji ministra transportu, który zwolnił tę serię pojazdów z obowiązku uzyskania homologacji.
edytuj Autosan A0909L Tramp
Autobus w trakcie produkcji był stopniowo modernizowany. W wyniku głębszej modernizacji "Autosana H9" w roku 2000 powstał model Autosan A0909L "Tramp". W tym samym roku wdrożono do produkcji jego odmianę szkolną, tzw. gimbusa, model Autosan A0909S "Smyk".
Od 2003 roku Autosan przeprowadza kompleksowe remonty generalne serii H9, w trakcie których wymieniane jest nadwozie na fabrycznie nowe, w którym zastosowano elementy znane z modelu A0909L. Jedynymi elementami przejętymi ze starego autobusu są silnik oraz skrzynia biegów.
edytuj Wersje specjalne
Na bazie "Autosana H9" powstawało wiele wersji specjalnych, zwłaszcza na przełomie lat 70. i 80., wśród nich: sklep, autobus konferencyjny, kinobus, laboratorium analityczne, rentgen, punkt poboru krwi, autobus dla Poczty Polskiej.
edytuj Prototypy oparte na Autosanie H9
W 1968 roku stworzono również prototyp 11 metrowego autobusu Autosan H11, będącego rozwinięciem konstrukcji prototypów "09". Pojazd ten wyposażony został w silnik SW680 o mocy maksymalnej 200 KM.
W 1971 roku powstał prototyp autobusu Autosan H12, który podobnie jak prototyp H11 stanowił przedłożoną odmianę rodziny H9, pojazd ten wyposażony został w jednostkę napędową SW680.
W 1989 roku zbudowano prototyp autobusu H10-10P, będącego zmodernizowaną odmianą modelu H9-20/21. Nadwozie prototypu uzyskało zmienioną z użyciem elementów zapożyczonych z rodziny pojazdów H10 ścianę przednią (zastosowano również zderzak z tworzywa sztucznego) oraz tylną. Do napędu prototypu posłużył silnik Andoria 6CT107 o mocy maksymalnej 170 KM. Produkcji zmodernizowanej na wzór prototypu H10-10P rodziny H9 nie podjęto.
edytuj Szczegółowe dane techniczne
| H9-01 | H9-02 | H9-03 | H9-04 | H9-15 | H9-33 | H9-35 | H9-20 | H9-21 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lata produkcji | 1973 – 1980 | 1975 – 1980 | 1975 – 2000 | 1980 – 2001 | |||||
| Rodzaj | międzymiastowy | turystyczny | międzymiastowy | turystyczny | miejski | turystyczny | międzymiastowy | ||
| Konstrukcja | ramowa | ||||||||
| Długość | 9310 mm | 10000 mm | |||||||
| Szerokość | 2500 mm | ||||||||
| Wysokość | 2990 mm | 3150 mm | |||||||
| Rozstaw osi | 4000 mm | 4700 mm | |||||||
| Masa własna | 7700 kg | 8400 kg | |||||||
| Masa całkowita | 12500 kg | ||||||||
| Silnik | typ S359 | typ 6C107 | typ S359 | typ 6C107 | typ 6CT107/A3 | ||||
| Moc silnika | 150 KM | 138 KM | 150 KM | 138 KM | 150 KM | ||||
| Prędkość maksymalna | 95 km/h | 88 km/h | 82 km/h | 70 km/h | 87 km/h | ||||
| Skrzynia biegów | S5-45, ZF S5-14 | ||||||||
| Liczba miejsc | 36+2 siedzÄ…cych, 10 stojÄ…cych |
24+1 siedzÄ…cych, 44 stojÄ…cych |
41 siedzÄ…cych | 39 siedzÄ…cych, 12 stojÄ…cych |
|||||
edytuj Wybrane wersje Autosan H9
- "Autosan H9-12.05" "Autobus sanitarny"
- "Autosan H9-20.33" "Sklep"
- "Autosan H9-20.41"
- "Autosan H9-20.41E"
- "Autosan H9-21.41"
- "Autosan H9-21.41S" "Kleks"
- "Autosan H9-21/A09"
- "Autosan H9-28.RTG"
- "Autosan H9-32" "Punkt poboru krwi"
edytuj Autosan H9 w Polsce
edytuj Zobacz też
Przypisy
edytuj Linki zewnętrzne
- Ocalić od zapomnienia – Autosan H9 (Infobus)
- Polskie auta – Rodzina autobusów Autosan H9
- Autosan H9-20 w serwisie Infobus
- Autosan H9-21 w serwisie Infobus
- Autosan H9-35 w serwisie Infobus
- Eksploatowane modele Autosan H9-03 w serwisie Transport.Wroc.Biz
- Eksploatowane modele Autosan H9-07 w serwisie Transport.Wroc.Biz
- Eksploatowane modele Autosan H9-15 w serwisie Transport.Wroc.Biz
- Eksploatowane modele Autosan H9-2x w serwisie Transport.Wroc.Biz
- Eksploatowane modele Autosan H9-35 w serwisie Transport.Wroc.Biz
|
|||||||||||||||||||||||